Sos tatarski

Sos tatarski to nazwa, która brzmi bardzo historycznie, ale w rzeczywistości jest efektem kulinarnej wyobraźni, a nie historii wprost. Pochodzi z kuchni francuskiej — określenie à la tartare w XVIII–XIX wieku oznaczało coś „dzikiego”, „ostrego”, kojarzonego z ludami stepów, czyli Tatarami. Było to raczej wyobrażenie niż rzeczywista inspiracja. 

Z tego samego źródła pochodzi nazwa stek tatarski (steak tartare), czyli tatar - surowa wołowina — i to on historycznie był ważniejszy niż sam sos. Sos „tatarski” pojawił się jako dodatek do potraw podawanych „po tatarsku”, czyli właśnie takich bardziej wyrazistych, z dodatkiem kwaśnych i ostrych elementów (kapary, ogórki, musztarda). Miał on podkreślać ich "dziki" charakter, wprowadzając wyraźne, kontrastowe akcenty. W wersji francuskiej sos był dość prosty: majonez + kapary + ogórek. W polskiej kuchni naturalnie wchłonął to, co było fundamentem domowej spiżarni: marynowane grzyby, ogórki, cebulę. Dzięki temu przestał być tylko wariacją francuskiego dodatku, a stał się samodzielnym, rozpoznawalnym elementem stołu — takim, który nie tyle towarzyszy potrawie, co realnie ją buduje.

To właśnie ta droga — od francuskiej nazwy do środkowoeuropejskiej praktyki — tłumaczy, dlaczego nasz sos tatarski jest gęsty, konkretny i pełen drobno siekanej struktury. I dlaczego bez niego wiele klasycznych dań wygląda na niekompletne — od jajek na twardo i pieczonych mięs po wędliny i smażone ryby.

• 4 czubate łyżki majonezu
• 1 czubata łyżka jogurtu greckiego
• 1–2 ogórki konserwowe
• ½ małej cebuli
• 6 pieczarek w occie lub innych grzybów marynowanych
• 2 łyżeczki kaparów
• 1 łyżeczka drobno siekanego koperku
• 1 mały ząbek czosnku
• 1 łyżka zalewy z ogórków
• sól i świeżo mielony czarny pieprz do smaku

1. Ogórki, cebulę oraz grzyby siekamy bardzo drobno — im drobniej, tym bardziej kremowa i spójna będzie struktura sosu. Kapary również drobno kroimy lub lekko rozgniatamy nożem. Czosnek ścieramy na drobnej tarce lub przeciskamy przez praskę.
2. W misce łączymy majonez z jogurtem greckim i mieszamy do uzyskania jednolitej bazy.
3. Dodajemy wszystkie posiekane składniki oraz koperek. Wlewamy łyżkę zalewy z ogórków — to ona spina smak i nadaje charakterystyczną kwasowość. Doprawiamy solą i pieprzem, mieszamy dokładnie.  

Odstawiamy sos na minimum 30 minut do lodówki, żeby smaki się połączyły.